0976810969

Tác dụng của gỗ quế với kinh tế và văn hóa Yên Bái

bầu chọn bài viết

Công dụng của quế khô với sức khỏe và sắc đẹp đã được nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế khẳng định. Tuy nhiên, đó chưa phải là tất cả những gì mà cây quế mang lại. Bởi như nhiều người nhận định thì cây quế chẳng bỏ đi thứ gì chỉ có bộ rễ không đào lên được thì phải chịu. Do đó, chúng ta khó có thể tìm thấy loại cây nào mang đến nhiều lợi ích cho con người như cây quế. Trong bài viết này, Starfoods Việt Nam sẽ cùng bạn tìm hiểu một số tác dụng của gỗ quế với văn hóa và kinh tế nước ta.

Đặc điểm của cây quế

Cây quế đã có mặt ở Việt Nam từ rất lâu và là loại cây đa tác dụng. Tác dụng của quế với da, tóc và sức khỏe đều đã được chứng minh. Loài cây này có thân gỗ, sống lâu năm, cây trưởng thành có thể cao đến trên 15 m, đường kính ngang ngực (tầm 1,3 m) có thể đạt đến 40 cm. Cây quế có lá đơn hình trứng, mọc cách hay gần như đối lá với 3 gân gốc nổi rõ ở mặt dưới của lá và kéo dài đến tận phần đầu của lá. Các gân nhỏ hai bên gần như song song, mặt trên của lá có màu xanh bóng, mặt dưới thì xanh đậm. Lá quế trưởng thành thường dài từ 18 – 20 cm, rộng từ 6 – 8 cm, phần cuống lá dài khoảng 1 cm.

tac-dung-cua-go-que-2

Đây là loại cây thường xanh quanh năm, thân tròn đều, vỏ ngoài có màu xám, hơi rạn nứt theo chiều dọc thân. Tất cả các bộ phận của cây quế như vỏ, lá, hoa, gỗ, rễ đều chứa tinh dầu, rất tốt cho sức khỏe. Đặc biệt, vỏ quế chứa hàm lượng tinh dầu cao nhất, có thể đạt đến 4 – 5%. Tinh dầu quế Tâm Thành nguyên chất chưng cất được thường có màu vàng. Thành phần chủ yếu là Aldehyt Cinamic (chiếm từ 70 – 90%) với hương thơm, vị cay ngọt đặc trưng rất được ưa chuộng. Trong khi đó, gỗ quế có màu vàng từ nhạt đến đậm tùy theo tuổi của cây với hương thơm tự nhiên nên rất yêu thích. Tác dụng của gỗ quế trong ngành sản xuất đồ mỹ nghệ là không thể phủ nhận.

Cây quế lúc nhỏ sinh trưởng và phát triển tốt trong môi trường có bóng che. Càng lớn, mức độ chịu bóng của cây càng giảm dần và sau khoảng 3 – 4 năm trồng thì cây quế hoàn toàn trở thành cây ưa sáng. Đến khoảng 8 – 10 tuổi thì cây quế bắt đầu ra hoa ở nách lá đầu cành, hoa mọc thành từng chùm, nhỏ bằng nửa hạt gạo với màu trắng hay phớt vàng. Hoa quế nở từ tháng 4 – 5, mùi thơm dịu nhẹ, lan xa.

Quả có hình oval, lúc mới ra có màu xanh. Đến khoảng tháng 1 – 2 năm sau thì chín và chuyển sang màu tím than. Đây là loại quả mọng dài 1 – 1,2 cm, bên trong chứa 1 hạt hình bầu dục. Ước tính 1 kg hạt quế có khoảng 2500 – 3000 hạt. Rễ quế là rễ cọc cắm sâu vào lòng đất với bộ rễ phát triển mạnh, lan rộng, đan chéo nhau nên cây quế có khả năng phát triển tốt ở các vùng đồi núi và phù hợp địa hình nước ta.

Phân bố cây quế

Trong lịch sử, quế được xem là loại gia vị đắt như vàng bởi những tác dụng của quế với sức khỏe và đời sống. Cùng nhờ có hàng loại lợi ích mà cây quế được nhân giống rộng rãi ở một số nước Châu Á và châu Phi như: Sri Lanka, Trung Quốc, Indonesia, Việt Nam, Xây xen và Madagaxca. Do đặc điểm sinh trưởng nên trong các nước trồng nhiều quế, cây quế vẫn chỉ phân bố ở một số địa phương nhất định với đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng và địa hình phù hợp. Ngoài những vùng sinh thái này, cây quế sinh trưởng và phát triển không tốt, cho năng suất, chất lượng kém.

tac-dung-cua-go-que-3

Rất may, khí hậu và địa hình của Việt Nam khá phù hợp với cây quế. Do đó, cây quế tự nhiên có thể mọc hỗn giao trong các khu rừng nguyên sinh nhiệt đới ẩm, phân bố từ Bắc vào Nam. Dù hiện nay quế tự nhiên còn rất ít và được thay bằng các giống quế đã được thuần hóa nhưng nước ta vẫn duy trì được 4 vùng trồng quế lớn, lâu đời là vùng quế Yên Bái; vùng quế Trà Mi, Trà Bồng; vùng quế Quế Phong, Thường Xuân; vùng quế Quảng Ninh. Mỗi vùng có những sắc thái riêng về giống quế, chất lượng quế, nguồn lợi thu được từ quế, tác dụng của gỗ quế và văn hóa liên quan đến cây quế.

Tuy nhiên, nổi tiếng nhất trên cả nước với diện tích vùng trồng lớn, chất lượng quế tốt và dược tính ổn định là vùng quế Yên Bái. Vùng quế này gồm các huyện Văn Yên, Văn Bàn Văn Chấn và Trấn Yên của tỉnh Yên Bái. Đặc điểm địa hình chính là khu vực rừng núi chia cắt, hiểm trở. Thuộc phía Đông và Đông Nam của dãy núi Hoàng Liên Sơn với nhiệt độ trung bình năm là 22,7 độ C, độ cao tuyệt đối khoảng 300 – 700 m, lượng mưa bình quân hàng năm là trên 2000 mm, độ ẩm trung bình là 84%. Thổ nhưỡng phát triển trên đá sa thạch hoặc phiến thạch, có tầng đất dày, nhiều mùn, ẩm và dễ thoát nước.

Theo thống kê thì riêng huyện Văn Yên đã có trên 23.000 ha quế – đây được cho là diện tích lớn nhất trong tỉnh Yên Bái nói riêng và toàn quốc nói chung. Hàng năm, nhân dân trong vùng đều tiến hành trồng mới từ 1.000 ha đến khoảng 1.200 ha quế. Sản lượng vỏ quế khô xuất ra thị trường (cả trong nước và quốc tế) là khoảng 7.000 tấn. Sản lượng tinh dầu đạt khoảng 280 tấn/ năm, sản lượng cành lá quế đạt trên 55.000 tấn/ năm, sản lượng gỗ quế đạt 40.000 m3/ năm. Do đó, mỗi năm quế Văn Yên giúp đồng bào người Dao thu về gần 400 tỷ đồng… Nguồn nguyên liệu dồi dào cũng chính là thế mạnh sẵn có để phát triển nghề sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ vỏ quế, phát huy hết những tác dụng của gỗ quế.

Tác dụng của gỗ quế

tac-dung-cua-go-que-4

Đặc biệt, ở Văn Yên có nhiều người đang ngày đêm “nuôi dưỡng” nghề sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ vỏ và gỗ cây quế. Với mong muốn phát huy hết những tác dụng của gỗ quế nói riêng và cây quế nói chung. Đến với Văn Yên, bạn có thể bắt gặp nhiều cơ sở, nhiều xưởng chuyên sản xuất các loại hàng thủ công mỹ nghệ tinh xảo, đặc sắc từ quế mang đậm dấu ấn vùng miền, dấu ấn văn hóa của đồng bào dân tộc Dao nơi đây.

Tác dụng của gỗ quế trong sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ thể hiện ở hàng loạt sản phẩm từ đơn giản đến phức tạp như hộp tăm, đồng hồ, lọ hoa, bát, đèn ngủ… Mỗi món đều được thiết kế tinh xảo, tỷ mỉ với tính nghệ thuật cao. Những món đồ gia dụng tưởng chừng như nhỏ bé những đã đòi hỏi rất nhiều công sức, sự khéo kéo, sáng tạo từ bàn tay người nghệ nhân.

Không chỉ có tạo hình bắt mắc, tác dụng của gỗ quế còn giúp sản phẩm tự tỏa ra mùi thơm nồng ấm, đặc trưng. Mùi thơm này thường lưu lại trên sản phẩm rất lâu bởi lượng tinh dầu sẵn có trong thân cây. Đặc biệt, mùi hương này không những không gây hại mà còn có nhiều công dụng cho sức khỏe như giúp tinh thần minh mẫn, tỉnh táo, tăng cường chức năng não; giảm stress, giảm cảm giác căng thẳng, mệt mỏi; giúp giấc ngủ sâu hơn…

Hơn nữa, các sản phẩm hoàn toàn được chế tác từ nguyên liệu tự nhiên nên sẽ tạo nên sức hút và nét độc đáo rất riêng biệt cho sản phẩm. Cũng nhờ những tác dụng của gỗ quế mà các sản phẩm này được nhiều người, đặc biệt là những du khách nước ngoài yêu thích. Do đó, nhiều sản phẩm trong số đó được UBND tỉnh và huyện lựa chọn, trưng bày tại các hội nghị, hội chợ, lễ hội, triển lãm lớn như: Lễ hội Quế, Lễ hội đền Đông Cuông, Triển lãm Du lịch quốc tế Việt Nam 2016, Hội thảo chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm để thúc đẩy phát triển ngành gia vị các tỉnh miền núi phía Bắc…

Việc phát huy những tác dụng của gỗ quế trong sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ được xem là hướng đi mới lạ, mang lại giá trị kinh tế cao. Nó cũng góp phần quảng bá nên văn hóa của đồng bào dân tộc Dao Yên Bái đến với nhân dân cả nước cũng như đưa hình ảnh Việt Nam tươi đẹp ra thị trường quốc tế. Việc nghề sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ gỗ cây quế được thành lập đã góp phần nâng cao giá trị của cây quế và đảm bảo lợi ích cho người trồng quế, vùng trồng quế. Nếu được quy hoạch phát triển với định hướng rõ ràng, đây chắc chắn sẽ là cơ hội lớn cho kinh tế Yên Bái.

tac-dung-cua-go-que-5

Bởi từ trước đến nay, Yên Bái chủ yếu xuất ra thị trường các sản phẩm như vỏ, lá quế thô. Giá trị kinh tế của những sản phẩm này thường không cao và dễ bị thương lái ép giá. Ví dụ như thông thường 1 kg vỏ quế được bán ra với mức giá từ 30 – 50 nghìn đồng. Nhưng một đoạn gỗ quế có thể tạo nên một sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh tế với giá bán từ 500.000 – 1.000.000 đồng.

Ở đây, bài toán kinh tế mang lại hiệu quả và tác dụng của gỗ quế là điều dễ dàng nhận thấy. Nắm bắt được những tín hiệu tích cực từ thị trường, nhiều cơ sở, xưởng sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ gỗ cây quế đã nhanh chóng ra đời. Thời gian qua, những đồ thủ công mỹ nghệ từ vỏ quế Yên Bái đã tạo được tiếng vang, xây dựng được thương hiệu và có vị thế trên thị trường. UBND huyện, tỉnh cũng đã có sự quan tâm, tập trung đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất như: máy cắt, máy ép, máy mài, cưa mỹ nghệ… Các buổi tập huấn, hướng dẫn về nghề sản xuất thủ công mỹ nghệ cũng đã được tổ chức.

Tuy nhiên, hiện nay nghề sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ vỏ cây quế vẫn chỉ được dạy theo kiểu truyền nghề. Do chữa được được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp nên nguồn nguyên liệu dồi dào, nhân lực sẵn có và tác dụng của gỗ quế vẫn chưa được phát huy hoàn toàn. Các sản phẩm tuy đã được đưa ra thị trường nhưng số lượng, mẫu mã còn khá hạn chế.

Hiểu được tầm quan trọng và những tác dụng của gỗ quế, nhiều huyện trên địa bàn tỉnh Yên Bái như huyện Văn Yên đã triển khai một số đề án nhằm phát huy thế mạnh, tiềm năng của gỗ quế. Một trong những đề án được UBND huyện phê duyệt là Đề án Công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp huyện Văn Yên, giai đoạn 2016 – 2020. Theo đề án này, huyện dự kiến sẽ thành lập 4 làng nghề với 2 làng nghề chuyên sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ các loại gỗ rừng trồng và 2 làng nghề sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ từ quế tại xã Viễn Sơn và thị trấn Mậu A. Đề án hướng tới việc tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có trên địa bàn, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Dự kiến nguồn kinh phí đầu tư ban đầu cho mỗi làng nghề là khoảng 100 triệu đồng.

tac-dung-cua-go-que-6

Ngoài Đề án Công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp huyện Văn Yên, trong giai đoạn 2016 – 2020, UBND huyện Văn Yên còn phê duyệt Đề án phát triển Du lịch huyện. Theo đó, song hành với việc phát triển các làng nghề, phát huy tác dụng của gỗ quế, huyện sẽ xây dựng và đưa vào hoạt động một số phòng trưng bày nhằm giới thiệu các sản phẩm đồ thủ công mỹ nghệ từ gỗ quế, vỏ quế, bột quế khô, tinh dầu quế… với người tiêu dùng và khách du lịch. Một số nhà hàng, nhà nghỉ cũng sẽ được lắp đặt các tủ kính để trưng bày các sản phẩm để quảng bá một cách trực tiếp, sâu rộng nhất.

Tích cực trưng bày, giới thiệu các sản phẩm thủ công mỹ nghệ làm từ gỗ quế tại các hội nghị, triển lãm, lễ hội… đang là cách làm được huyện Văn Yên nói riêng và tỉnh Yên Bái nói chung chú trọng. Phương pháp này không chỉ giới thiệu, quảng bá những sản phẩm độc đáo từ vỏ quế, khẳng định tác dụng của quế khô, gỗ quế trong đời sống hàng ngày mà còn thu hút các doanh nghiệp, các nhà đầu tư và tạo chỗ đứng nhất định cho thương hiệu quế Yên Bái trên thị trường.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *